Adli Kontrol Nedir? Şartları, Uygulama Süreci ve Kaldırma Yöntemleri

Ceza yargılamasında tutuklamaya alternatif bir tedbir olarak kullanılan adli kontrol, sanığın yargılama sürecinde belirli yükümlülükleri yerine getirmesine dayalı bir denetim mekanizmasıdır. Hem mağdur hem de sanık haklarını koruyan adli kontrol tedbirleri; örtülü hapis olarak yorumlanmamalı, temel amacı sürecin sağlıklı işlemesini sağlamaktır.

1. Adli Kontrol Nedir?

Tanım: Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 109 ve 110 kapsamında, tutuklama yerine uygulanan ve sanığın serbestçe ikamet ettiği, belirli yükümlülükleri kabul ettiği bir koruma tedbiridir.
Amaç: Delillerin toplanması, tanıkların etkin dinlenmesi ve yargılamanın tarafsız sürdürülmesini sağlamak.
Hukuki Dayanak:
- CMK m. 109/1-d: “Suçun şüphelisi hakkında tutuklama yerine adli kontrol tedbirine karar verilebilir.”
- CMK m. 110: Adli kontrolün şartları ve biçimleri düzenlenir.

2. Hangi Durumlarda Adli Kontrol Uygulanır?

Tutuklama Şartları oluşmadığında (ör. kaçma riski zayıfsa).
Sanık ya da müdafi, serbest kalma hakkını kullanmak isterse.
Sulh ceza hâkimi veya hakim, ölçülülük ilkesine uygun gördüğünde.

3. Adli Kontrol Tedbirleri Nelerdir

CMK m. 110/2 uyarınca mahkeme, duruma göre tek veya birden fazla yükümlülük koyabilir:

Yurt dışına çıkış yasağı
İkametgah veya adreste sınırlama
Yurt içinde belirli yerlere gitmeme
Çoklu imza zorunluluğu (haftalık/e-Devlet üzerinden)
Elektronik kelepçe (EM/REM) uygulaması
Kişi veya kurum tarafından bildirim yükümlülüğü

4. Adli Kontrol Şartları

Adli kontrole karar vermek için aşağıdaki dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Şüpheli veya sanık olması
Tutuklama şartlarının bulunmaması
Adli kontrolün ölçülü ve orantılı olması
Kamu düzeni ve soruşturmanın gereği

5. Adli Kontrol Nasıl Uygulanır?

Karar Verme: Sulh ceza hâkimi veya hâkim, nezaretindeki duruşmada veya yazıyla karar verir.
Tebligat: Sanığa ve müdafiine tebliğ edilir.
Yükümlülüklerin Bildirilmesi: Hâkim, yükümlülükleri ve sonuçlarını açıklar.
Uygulama: İmzalama, kolluk bildirimi veya elektronik kelepçe takılması gibi işlemler kolluk kuvvetlerince yürütülür.

6. Adli Kontrol Nasıl Kaldırılır?

6.1. Kaldırma Nedenleri

Erteleme veya beraat kararı
Tutuklamaya dönüşme (şartlar değiştiğinde)
Yargılamanın sona ermesi
Yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve suçun niteliklerinin hafifletici hale gelmesi

6.2. Kaldırma Talebi Süreci

Dilekçe Hazırlama
- “Adli kontrol tedbirinin kaldırılmasına karar verilmesini talep ederim” ibaresiyle sulh ceza hâkimliğine başvuru.
Gerekçe Sunma
- Delillerin toplanmış olması, şüphe veya kaçma riskinin ortadan kalktığına dair somut bilgi.
Mahkeme İncelemesi
- Hâkim, savcının görüşünü de alarak duruşmalı veya duruşmasız karar verebilir.
Karar
- Kabul edilirse adli kontrol tedbiri son bulur; aksi halde itiraz imkânı vardır.

7. İtiraz ve Denetim Yolları

İtiraz: Savcı veya sanık, 3 gün içinde bir üst mercide itiraz edebilir (CMK m. 110/4).
Denetim: Adli kontrol yükümlülüklerini ihlal eden sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir.

8. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

S: Adli kontrol zorunlu mu?
Hayır, ancak hâkim tutuklama yerine uygun gördüğünde tedbiri uygular.

S: Yükümlülüğüm sona erdi mi?
Mahkeme kararına bakın; kaldırma kararı verildiyse tedbirler derhal kalkar.

S: Elektronik kelepçeyi reddedebilir miyim?
Hayır, hâkimin kararı kesin ve bağlayıcıdır; itiraz yoluna başvurabilirsiniz.

9. Sonuç ve Uzman Desteği

Adli kontrol, hem sanığın hem de yargının hak ve menfaatlerini dengeleyen önemli bir tedbirdir. Adli kontrolün kaldırılması sürecinde hukuki argümanların doğru ve zamanında sunulması büyük fark yaratır.

Hukuki destek almak isterseniz, uzman ceza avukatlarımız ile hemen iletişime geçin!

Diğer yazılarımız:

Yüz Kızartıcı Suç Nedir? Sicil Kaydı Silme Yolları

Temyiz Başvurusu Nedir? Temyiz ve İstinaf Arasındaki Farklar (HMK 361-373)

2025 Adli Tatil: Süreler, İşlemler ve Boşanma Davalarında Etkileri

Asliye Hukuk Mahkemesi Nedir? Görevleri, Davalar ve Yargılama Süreci

Avukat Tutmak Zorunlu mu? Hangi Davalarda Avukatla Temsil Gerekir?

Avukata Danışma Ücreti Nedir Ücretsiz Hukuki Destek Alabilir miyim (1)

Avukata Sor: Online Hukuki Danışmanlık Hizmeti

Dava Açma Süreci, Aşamalar, Belgeler ve Mahkeme Seçimi (2025)

Dava Açma Masrafları 2025: Mahkeme Harçları ve Avukat Ücretleri

Dava Ne Kadar Sürer? 2025 Yılı Güncel Dava Süreleri ve İpuçları